Bên cạnh việc quản lý tốt rác thải trên bờ, Nhơn Hải cũng chú trọng bảo tồn đa dạng sinh học và tài nguyên biển để phát triển du lịch bền vững. Mô hình đồng quản lý, bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô vùng biển ven bờ gắn với phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại địa phương đã và đang đem lại những hiệu quả thiết thực.

Nhơn Hải được thiên nhiên ưu đãi những danh thắng, bãi biển đẹp mà điểm nhấn là du lịch Hòn Khô, bờ thành cổ Nhơn Hải, Hải Giang, tài nguyên sinh vật biển phong phú có nhiều loại đặc sản quí có giá trị kinh tế cao tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác thủy hải sản và phát triển du lịch.

Tuy nhiên, các hoạt động du lịch biển của Nhơn Hải phát triển tự phát, tranh giành các khu vực biển có tính đa dạng sinh học cao có nhiều rạn san hô, bãi biển hoang sơ, các ghềnh đá, các thảm thực vật để đưa khách du lịch đến làm  trại nghỉ dưỡng, lặn, ngắm san hô, săn bắn cá…đã làm tổn thương tính đa dạng sinh học, hệ sinh thái biển.

Điều này khiến cho những người yêu biển luôn trăn trở, trong đó có anh Nguyễn Tôn Xuân Sáng, 40 tuổi, ngư dân thôn Hải Bắc.

Khu vực khoanh vùng bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô tại Hòn Khô nhỏ, Nhơn Hải. 

Sáng kiến bảo vệ rạn san hô của ngư dân yêu biển
Khi còn nhỏ, anh Sáng đã theo cha lênh đênh trên biển, đánh bắt thủy sản. Vì vậy khi chứng kiến nguồn lợi thủy sản ngày càng suy giảm, tình trạng du khách giẫm đạp, bẻ phá san hô khiến anh đau đáu không nguôi. Năm 2016, anh Sáng mạnh dạn đề xuất sáng kiến “Mô hình bè cảng bảo vệ san hô kết hợp du lịch xã Nhơn Hải” tham gia Cuộc thi “Cộng đồng viết đề xuất sáng kiến phát triển sinh kế bền vững áp dụng cách tiếp cận quản lý nghề cá dựa vào hệ sinh thái” do Chi cục Thủy sản Bình Định (nay là Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai) phối hợp cùng Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn sinh vật biển và Phát triển cộng đồng (MCD) phát động.

Sáng kiến của anh Sáng được Ban Giám khảo Cuộc thi đánh giá cao khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí không khai thác trực tiếp từ hệ sinh thái, có tác động tích cực đến sự phục hồi của hệ sinh thái; tạo việc làm và tận dụng được nguồn lực có sẵn của cộng đồng; giảm sự lệ thuộc nguồn thu từ khai thác biển. Kết quả sáng kiến của anh Sáng được trao giải nhì với số tiền hỗ trợ thực hiện mô hình từ Ban tổ chức là 45 triệu đồng. Cũng trong năm đó Tổ bảo vệ rạn san hô xã Nhơn Hải được UBND xã thành lập gồm 8 thành viên do anh Sáng làm tổ trưởng. Tổ của Sáng không chỉ trực canh 24/24 trong mùa du lịch mà còn thường xuyên tổ chức lặn bắt sao biển gai và thu gom rác dưới đáy biển để bảo vệ, giúp san hô phát triển thuận lợi.

Anh Sáng với mô hình bè cảng bảo vệ san hô kết hợp du lịch xã Nhơn Hải (sáng kiến do anh đề xuất). 

Từ đó anh Sáng nghỉ hẳn khai thác thủy sản mà chuyển sang làm bảo tồn. Anh tham gia và sau đó trở thành Giám đốc HTX Dịch vụ Du lịch - Thủy sản Nhơn Hải. HTX này được thành lập vào tháng 6.2016 trong khuôn khổ Dự án “Quản lý, bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô vùng biển ven bờ gắn với phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại xã Nhơn Hải - TP Quy Nhơn” do Hiệp Hội Thủy sản chủ trì thực hiện dưới sự tài trợ của Chương trình tài trợ các dự án nhỏ của Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF).

Đây là HTX về thủy sản đầu tiên được thành lập trên toàn tỉnh Bình Định cũ, trực tiếp thực hiện mô hình cộng đồng tham gia bảo vệ rạn san hô để phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại xã Nhơn Hải-thành phố Quy Nhơn. Vùng biển có rạn san hô thuộc khu vực Hòn Khô Nhỏ (thuộc thôn Hải Bắc, xã Nhơn Hải) đã được Ban quản lý Khu Kinh tế tỉnh tạm giao cho HTX quản lý bảo vệ rạn san hô với diện tích 12,043ha theo Quyết định số 110/QĐ-BQL ngày 21/5/2018.

Nhơn Hải là một trong những địa phương hiếm hoi trên cả nước có rùa đẻ ở khu dân cư. 

Ông Nguyễn Ngọc Nam, nguyên Phó Chủ tịch xã Nhơn Hải cho biết sau thời gian hoạt động  HTX cũng đã thực hiện tốt dịch vụ thu gom rác thải; xây dựng tour du lịch sinh thái biển cộng đồng, thân thiện, văn minh, tạo điều kiện cho 30 lao động của HTX có việc làm ổn định, thu nhập bình quân 3 triệu đồng/người/tháng. Không dừng lại ở đó, nước rau câu Nhơn Hải do HTX sản xuất đã được UBND tỉnh chứng nhận đạt danh hiệu sản phẩm OCOP hạng 3 sao (sản phẩm OCOP duy nhất của Nhơn Hải). Những hoạt động tích cực của HTX đã giúp Nhơn Hải hoàn thành tiêu chí môi trường và kinh tế tập thể để đạt chuẩn xã nông thôn mới vào năm 2017 và nông thôn mới nâng cao vào năm 2022.

Phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý nghề cá
Sau khi đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản được đưa vào Luật Thủy sản năm 2017, đến năm 2021, khu vực biển Hòn Khô nhỏ với diện tích 12,043 ha được giao lại cho Tổ chức cộng đồng (TCCĐ) bảo vệ nguồn lợi thủy sản xã Nhơn Hải quản lý, bảo vệ. Các thành viên của HTX tiếp tục trở thành thành viên của TCCĐ và tham gia với vai trò là đội bảo vệ san hô. Mô hình khoanh vùng bảo vệ san hô để phát triển du lịch sinh thái cộng đồng tại Nhơn Hải đã đem lại hiệu quả tích cực cả về bảo vệ hệ sinh thái biển và lợi ích kinh tế cho người dân địa phương. Kết quả quan trắc rạn san hô tại Nhơn Hải vào tháng 4 năm 2023 của MCD cho thấy mật độ phủ của san hô tại Hòn Khô Nhỏ đã được cải thiện (2016: 36%, 2023: 44%), tạo nơi  trú ẩn và sinh sản cho các loài thủy sản, góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản và cảnh quan sinh thái để phát triển du lịch xanh. 

Tính đa dạng của hệ sinh thái rạn này còn được khẳng định bởi sự xuất hiện, kiếm ăn và lên bãi đẻ của các loài rùa biển. Theo khảo sát của Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) vào năm 2010, xã Nhơn Hải (TP Quy Nhơn) có 2 địa điểm có rùa biển lên đẻ trứng là bãi Hải Giang và bãi Hòn Khô. Tuy nhiên từ năm 2021 tại Nhơn Hải đã xuất hiện một bãi đẻ mới thứ 3 của rùa biển - đó là bãi biển trước khu dân cư của xã. Nhơn Hải là trở thành một trong những địa phương hiếm hoi trên cả nước có rùa biển đẻ ở khu dân cư.

Tổ Bảo vệ san hô thường xuyên tổ chức bắt sao biển gai và thu gom rác dưới đáy biển. 

TCCĐ bảo vệ nguồn lợi thủy sản xã Nhơn Hải cho biết, năm 2024, trong vòng từ tháng 5 đến tháng 8 đã có 7 lượt rùa biển là loài Vích (Chelonia mydas) thuộc loại đang bị đe dọa theo phân loại của IUCN; Phụ lục I của Công ước CITES cấm buôn bán vận chuyển quốc tế do hai rùa mẹ lên bãi biển trước khu dân cư của xã Nhơn Hải đẻ tổng cộng 677 quả trứng. Hai rùa mẹ đã được TCCĐ gắn thẻ với mã số VN 1078 và VN 1079 và bảo vệ an toàn khi "vượt cạn”. Các ổ trứng đẻ sát mép được TCCĐ bảo vệ và di dời đến nơi an toàn và ấp nở. Kết quả 270 rùa con đã nở thành công và xuống biển an toàn. Tình yêu rùa biển của làng chài Nhơn Hải đã lan tỏa rộng rãi đến cộng đồng trong và ngoài nước. Nỗ lực trên đã thu hút sự quan tâm của du khách và doanh nghiệp Avani Quy Nhon resort cùng chung tay bảo tồn rùa biển.

Đại diện đơn vị đặt nền móng cho công tác bảo tồn rùa biển tại Bình Định, bà Bùi Thị Thu Hiền - Phụ trách chương trình Biển và vùng bờ của IUCN Việt Nam, đánh giá: Sau gần 10 năm quay trở lại Bình Định, tôi vô cùng hạnh phúc khi nhận thức và hành động của cộng đồng Nhơn Hải thay đổi tích cực.

Từ những ngư dân từng ăn thịt và trứng rùa biển, họ quay sang bảo tồn rùa biển, bảo vệ đại dương. Từ những người từng vứt rác xuống biển như thói quen, giờ đây họ thu gom rác thải và trở thành tuyên truyền viên tích cực. Đây là kết quả của hành trình dài nỗ lực của Bình Định và các đơn vị có liên quan. Nó minh chứng cho một điều: Khi chúng ta có khát vọng và quyết tâm thì không gì là không thể.